Dijital alışkanlık testi: Ekranla ilişkiniz hangi kalıpta?
On maddelik kısa bir değerlendirmeyle telefon ve ekran alışkanlıklarınızın hangi kalıba oturduğunu görün, sonuçlara göre yol haritanızı çıkarın.
Derya Yalın 4 dk okuma
Telefonunuzu günde kaç kez elinize aldığınızı sayabilir misiniz? Çoğu insan bu soruya verdiği tahminde ciddi biçimde yanılır. Ekranla kurduğumuz ilişki, tıpkı yeme veya uyku alışkanlıkları gibi büyük ölçüde otomatikleşmiştir ve otomatikleşen şeyler görünmez olur. Aşağıdaki test, dijital alışkanlıklarınızın hangi kalıba oturduğunu görmenize yardımcı olmak için hazırlandı. Amaç puan toplamak değil, kendi davranışınızı dışarıdan izleyebilmek.
Testi nasıl yapacaksınız
Aşağıdaki on ifadeyi okuyun ve her biri için kendinize dürüstçe yanıt verin. Sık sık böyle davranıyorsanız iki puan, bazen böyle oluyorsa bir puan, neredeyse hiç olmuyorsa sıfır puan yazın. Yanıt verirken son bir haftayı düşünün; genel bir izlenim yerine somut günleri hatırlamak sonucun doğruluğunu artırır.
Birincisi: Sabah gözünüzü açtığınız ilk dakikalarda telefonunuza bakıyorsunuz. İkincisi: Bir işi yaparken araya girip birkaç dakikalığına başka bir uygulamaya geçiyorsunuz. Üçüncüsü: Telefonu neden elinize aldığınızı unutup farklı bir şey yapmaya başlıyorsunuz. Dördüncüsü: Sıra beklerken, asansörde ya da yürürken otomatik olarak ekrana bakıyorsunuz. Beşincisi: Bildirim gelmediği halde kontrol etmek için ekranı açıyorsunuz.
Altıncısı: Bir video ya da içerik akışında planladığınızdan çok daha uzun süre kalıyorsunuz. Yedincisi: Yemek yerken veya sohbet ederken ekranınıza göz atıyorsunuz. Sekizincisi: Telefonunuz yanınızda değilken huzursuzluk hissediyorsunuz. Dokuzuncusu: Uyumadan önceki son işiniz ekrana bakmak oluyor. Onuncusu: Gün sonunda ekranda geçen sürenin tahmin ettiğinizden fazla olduğunu görüyorsunuz.
Sonuçlar: 0-6 puan arası
Dijital araçlarla aranızda oldukça sağlıklı bir sınır var. Ekranı bir amaç için açıyor, işiniz bitince kapatıyorsunuz. Bu grupta olan kişilerde genellikle güçlü bir dış yapı bulunur: Belirli çalışma saatleri, ekransız geçen düzenli aralıklar ya da telefonu fiziksel olarak uzakta tutma alışkanlığı. Bu düzeni koruyan şey irade değil, ortamın kendisidir. Mevcut alışkanlıklarınızı sürdürmek için yapmanız gereken tek şey, bu yapıyı bozacak değişikliklere dikkat etmek.
Sonuçlar: 7-13 puan arası
Bu aralık en yaygın olanıdır. Ekran kullanımınız işlevsel olmakla dağınıklık arasında gidip geliyor. Muhtemelen belirli saatlerde kontrolü elinizde tutuyor, yorgun ya da sıkılmış olduğunuz anlarda ise akışa kapılıyorsunuz. Bu tablodaki asıl mesele süre değil, bölünme sıklığıdır. Sürekli kesintiye uğrayan bir dikkat, aynı işi tamamlamak için belirgin biçimde daha fazla zaman ve enerji harcar.
Bu grup için en etkili müdahale, yasak koymak yerine sürtünme eklemektir. En çok vakit kaybettiren uygulamayı ana ekrandan kaldırmak, bildirimleri sesli olmaktan çıkarmak ya da telefonu çalışırken başka bir odaya bırakmak, iradeye yüklenmeden davranışı değiştirir. Küçük engeller, otomatik hareketleri bilinçli tercihlere dönüştürür.
Sonuçlar: 14-20 puan arası
Yüksek puan, bir sorun teşhisi değil bir uyarı işaretidir. Bu aralıkta ekran, boş kalan her aralığı dolduran varsayılan seçenek haline gelmiştir. Genellikle burada asıl mesele teknolojiyle değil, dinlenmeyle ilgilidir. Zihin gerçekten dinlenme fırsatı bulamadığında, en az çaba gerektiren uyarana yönelir ve bu uyaran çoğunlukla ekrandır.
Böyle bir tabloda tek seferde büyük değişiklikler denemek nadiren işe yarar. Bunun yerine günün tek bir dilimini seçip orayı ekransız hale getirmek daha gerçekçidir. Sabahın ilk yarım saati ya da uykudan önceki son yarım saat, en yüksek etkiyi veren iki dilimdir. Bu aralıklarda ekranın yerini alacak somut bir alternatif belirlemek, boşluğun kendiliğinden eski alışkanlıkla dolmasını engeller.
Testin asıl işlevi
Bu tür bir değerlendirme tek başına hiçbir şeyi değiştirmez; değiştiren şey, sonraki günlerde davranışı fark etmenizdir. Telefonu elinize aldığınız anda kendinize neden aldığınızı sormak bile, otomatik döngüyü kırmaya yeter. Farkındalık, dijital alışkanlıkları düzenlemenin en zahmetsiz ve en kalıcı aracıdır.
Bir başka yararlı alışkanlık, gün içinde ekrana yöneldiğiniz anları not almaktır. Birkaç gün boyunca tutulan bu kısa kayıt, davranışın hangi duyguya bağlı olduğunu ortaya çıkarır. Çoğu kişi için tetikleyici sıkılma değil, yorgunluk ya da bir işe başlamadan önce hissedilen isteksizliktir. Tetikleyiciyi bilmek, çözümü de doğrudan gösterir: Zor bir işe başlamadan önce beliren ekran isteği, gerçek bir dinlenme ihtiyacından çok erteleme refleksinin bir biçimidir.
Birkaç hafta sonra testi tekrar yapmak da yararlıdır. Puanın düşmesi kadar, hangi maddelerde değişim olduğunu görmek de yol gösterir. Çünkü asıl hedef sıfır puan almak değil, ekranı kullanmakla ekran tarafından kullanılmak arasındaki farkı hissedebilmektir.